ADHD kenmerken

Definitie

ADHD is de afkorting van een Attention Deficit Hyperactivity Disorder. ADHD wordt getypeerd door onoplettendheid en/of hyperactiviteit. Tot een aantal jaren terug was ADD de term voor mensen die geen last hadden van hyperactiviteit, maar wel de andere kenmerken van ADHD bezitten. Inmiddels spreken we alleen nog over ADHD en zijn er 3 subtypen gedefinieerd: overwegend onoplettend, overwegend hyperactief en het gecombineerde type. Mensen die eerder gediagnosticeerd waren met ADD, vallen dus nu onder het overwegend onoplettende ADHD type. In tegenstelling tot wat de naam suggereert, hebben mensen met ADHD heel veel aandacht voor dingen die hen interesseren. In een hyperfocus kunnen we in een korte tijd heel veel gedaan krijgen en worden we snel experts. Bij oninteressante taken of onderwerpen wordt het wel ingewikkeld om de aandacht erbij te houden. Repetitieve taken, zoals in het huishouden, zijn voor de meeste mensen met ADHD een enorme uitdaging. 

Hyperactiviteit

Hyperactiviteit kan zich uiten op verschillende manieren. De meeste mensen zullen bij ADHD de associatie hebben met het fysiek drukke jongetje in de klas. Dit is net zo goed hyperactiviteit, als het hebben van constant doorrazende gedachten of regelmatig door anderen heen praten. Veel mensen met ADHD hebben geleerd om hun fysieke hyperactiviteit te verbergen door gebruik te maken van minder opvallende manieren om te  bewegen. Denk hierbij aan tekenen om op te kunnen letten of spelen met de ring om je vinger.

Onoplettendheid

Onoplettendheid, ook wel impulsiviteit, zorgt ervoor dat het lastig is je aandacht vast te houden. Alles wat beweegt of geluid maakt, trekt de aandacht weg bij waar je op probeert te focussen. Vooral vrouwen met ADHD worden in hun kindertijd vaak omschreven als dagdromers.  Een andere uitingsvorm is over gaan tot actie zonder na te denken over de consequenties. Dit kan gaan over gevaarlijk of experimenteel gedrag, maar ook over het doen van impulsaankopen. Door de dopamine die de nieuwigheid oplevert, worden de (financiële) gevolgen irrelevant.

Tijdblindheid

Veel ADHD’ers hebben moeite met het inschatten van tijd, wat ook wel tijdblindheid wordt genoemd. Hier komt het vooroordeel vandaan dat we altijd te laat zijn. Tijdblindheid kan er ook voor zorgen dat je  je overal (veel) te vroeg bent. Doordat je te veel of juist te weinig tijd incalculeert voor de dingen die je moet doen, kom je met je planning in de knoop. 

Korte termijngeheugen

Het werkgeheugen van mensen met ADHD heeft minder opslagcapaciteit dan neurotypische breinen. Dit zorgt er bijvoorbeeld voor dat je midden in de zin kunt vergeten wat je wilde zeggen of naar de badkamer bent gelopen en niet meer weet wat je daar kwam doen. Een beperkte opslag in het korte termijngeheugen kan er ook voor zorgen dat je vaak spullen kwijt bent. Dingen die geen vaste plek hebben, of daar niet liggen, kunnen overal zijn. Dit kan erg frustrerend zijn en veel spanning opleveren. 

Taak initiatie 

Nog meer dan neurotypische breinen, verkiest het ADHD brein korte termijn beloning over lange termijn succes. Dit kan het lastig maken om te beginnen aan iets wat niet leuk is of veel planning vraagt. Het kan er zelfs voor zorgen dat je bevriest en niks gedaan krijgt.  Ook het afmaken van een taak kan een uitdaging zijn. Hierbij maakt het minder uit of het een leuke of minder leuke taak is. Iets afmaken zorgt voor ADHD breinen nou eenmaal voor minder energie dan het starten van iets nieuws. Het vermogen te presteren onder (tijds)druk wordt daardoor vaak gebruikt om belangrijke dingen gedaan te krijgen.  

Diagnostiek

Is de omschrijving van ADHD voor jou herkenbaar, dan kan het zinvol zijn om diagnostiek te overwegen. Instanties als scholen, bedrijven en de overheid zijn verplicht om hun diensten toegankelijk te maken voor mensen met een beperking. ADHD is een beperking doordat we in het dagelijks leven worden blootgesteld aan omgevingen en situaties die ons functioneren beperken.

Diagnostiek kan helpen om (financiële) ondersteuning aan te vragen. Ook voor het verkrijgen van medicatie als methylfenidaat (Ritalin) of dexamfetamine, is diagnostiek noodzakelijk. Alleen jij kunt de afweging maken of diagnostiek voor jou meerwaarde heeft. Voordelen van diagnostiek als zelfacceptatie en het vinden van andere mensen met ADHD, kun je ook behalen via zelfdiagnostiek.

Zelfdiagnostiek

Diagnostiek is niet voor iedereen wenselijk of haalbaar. De wachtlijsten zijn lang en het proces zelf is niet afgestemd op de behoeftes van een ADHD brein. Denk aan lange vragenlijsten en gesprekken. Hieruit is een beweging ontstaan van mensen die zich sterk herkennen in de diagnostiek en aan hebben genomen dat zij ADHD hebben. Er wordt verschillend gedacht over het gebruik van zelfdiagnostiek. 

Wat door veel mensen met ADHD als belangrijkste argument tegen zelfdiagnostiek wordt gegeven is het risico tot bagatellisering. Mensen die een beetje impulsief zijn, voldoen niet aan de diagnostische criteria. Een vereiste voor diagnostiek is dat je op dagelijkse basis last hebt van jouw ADHD gerelateerde eigenschappen.

Mensen zich na goed onderzoek blijven herkennen in de omschrijving van ADHD, mogen zichzelf hier wat mij betreft mee identificeren. Er zijn nog geen manieren om zonder diagnostisch traject een ADHD-diagnose te verkrijgen. Wel wordt de ASRS-v1.1 (ADHD Self-Report Scale) vragenlijst gezien als de beste indicatie voor een ADHD-diagnose. Deze vragenlijst kun je hier invullen.